จุดเริ่มต้นของจังหวัดอุดรอยู่ที่นี่"ต้นศรีมหาโพธิ์" พิมพ์ อีเมล์

        วันนี้ทีมงาน UDclick จะพาย้อนอดีต โดยแทรกความรู้เกี่ยวกับประวัติศาสตร์ของการตั้งเมืองอุดรธานีเข้าไปด้วยนะครับ ซึ่งอาจจะต้องใช้เวลาค่อยๆอ่านทำความเข้าใจด้วยนะครับ แล้วเราจะรู้ได้ถึงประวัติและความสำคัญของต้นศรีมหาโพธิ์ในปัจจุบันนี้ว่ามีความสำคัญอย่างไรในแง่ประวัติศาสตร์นะครับ


ต้นศรีมหาโพธิ์ในอดีต ตั้งอยู่ภายในรั้วของสาธารณสุขจังหวัดอุดรธานี

           "สนธิสัญญา ร.ศ.112" ระหว่าง สยาม กับ ฝรั่งเศส ส่งผลให้ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่5 แห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ได้มีรับสั่งให้ พระเจ้าน้องยาเธอ กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม ทำการย้ายที่ตั้งของกองบัญชาการมณฑลลาวพวนซึ่งตั้งอยู่ที่เหมืองหนองคาย ซึ่งจากสนธิสัญญาต้องให้กองกำลังทหารอยู่ห่างจากชายแดนแม่น้ำโขงทั้งหมด 25 กิโลเมตร หรือ  625 เส้นจากฝั่งขวาของแม่น้ำโขง(ซึ่งจากสนธิสัญญาฉบับนี้ ทำให้สยามต้องเสียดินแดนฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขงทั้งหมดให้กับฝรั่งเศส)

       
แผนที่สยามก่อน ร.ศ.112

       "กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม" ได้ทำการย้ายกองบัญชาการลาวพวนลงมาจากเมืองหนองคาย ซึ่งต้องใช้ขบวนเกวียนทั้งหมดถึง 200 เกวียน และเมื่อมาถึง ลำน้ำโซ่ หรือ น้ำซวย (ซวยเป็นชื่อปลาน้ำจืดชนิดหนึ่ง ในปัจจุบันคือน้ำสวย) ก็ได้พิจารณาถึงทำเลแล้วเห็นว่าไม่เหมาะสม เพราะเป็นพื้นที่ที่ไม่สม่ำเสมอ และยังมีพื้นที่สูงๆต่ำๆ ไม่เหมาะสำหรับสร้างเมืองในอนาคต อีกทั้งยังห่างจากแม่น้ำโขง 20 กิโลเมตร เท่าั้นั้น


ขบวนอพยพจากจังหวัดหนองคาย บริเวณแม่น้ำโขง


ขบวนตั้งค่ายพักแรมที่ลำน้ำโซ่(น้ำสวย)

 
"กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม"ยืนอยู่กลางสะพานข้าม "ลำน้ำซวย" ซึ่งต่อมาเพี้ยนเป็น "ลำน้ำสวย" ปัจจุบันตั้งอยู่ที่ กิ่งอำเภอสระใคร จังหวัดหนองคาย
เป็นเส้นแบ่งระหว่างจังหวัดอุดรธานี และ จังหวัดหนองคาย

       "กรมหลวงประจักษ์" ได้อพยพเดินทางต่อมาถึง "บ้านเดื่อหมากแข้ง" และ ได้มีลายพระหัตถ์กราบบังคมทูลฯ พระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ลงวันที่ ๒ มกราคม ร.ศ. ๑๑๓ (พ.ศ. ๒๔๓๗) สรุปความว่า กรมหมื่นประจักษ์ศิลปาคม ทรงมีความเห็นว่าภูมิประเทศของบ้านหมากแข้ง เหมาะสมและอุดมสมบูรณ์ ดังความตอนหนึ่งว่า

      "…ข้าพระพุทธเจ้า ใด้ภักที่นี้ด้วยเวลาเดินทาง ๒ ครั้ง ต้องภักอยู่ ๒ เวลา ทั้ง ๒ คราว เพราะชอบภูมที่จริงๆ ครั้นใด้มาอยู่จิงจังเข้าก็ยิ่งชอบมากขึ้น แต่เปนธรรมดาที่ ๆ ใดห่างจากบ้านเมืองที่ราษฎรค้าขายก็จำเปนที่จะหาอาหารลำบาก แต่บัดนี้ ก็บริบูรณกว่าเมืองอื่น ๆ ที่ใด้เห็นและพวกที่ใปมายังซ้ำกล่าวว่า ที่หนองคายเดี๋ยวนี้ ตลาดร่วงโรยใป สู้ที่นี้ใม่ใด้ จะยอให้หรืออย่างใร ใม่ทราบเกล้าฯ แต่ถ้าจะยอก็ละเอียดพอรับใด้คือ ใด้เดินตรวจดูในปี ๑๑๓ มีเรือนราษฎรอพยพเข้ามาจากหนองคาย และออกมาจากหนองละหาร - กุมภวาปี ขรแก่น เปนอันมาก กลางคืนแลดูเหนใฟรายใบ คล้ายแพที่จอดในลำน้ำกรุงเทพ จนมีพยานใด้ว่าเมื่อวันที่ ๑ เดือนนี้ พระยาใตรเพชรัตนสงครามข้าหลวงหนองคายสั่งให้คนเข้ามาซื้อศีศะหอมที่บ้านหมาก แข้ง ๑ บาท ใด้ถามใด้ความว่า ที่โน่นใม่มีใครปลูกเพราะขายใม่ใด้…"

       ส่วนทางด้านความเจ็บไข้ได้ป่วย ที่บ้านหมากแข้ง มีโรคภัยน้อยกว่าที่หนองคาย และในที่สุด กรมหมื่นประจักษ์ศิลปาคม ได้ทรงกราบบังคมทูลฯ ในตอนท้าย ด้วยความรู้สึกของพระองค์ที่มีต่อความจงรักภักดีในแผ่นดิน และองค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว แม้ว่าจะมีความยากลำบากสักปานใดก็ตามดังความว่า

       "…จะคิดถึงการแผ่นดินแล้ว เท่านี้ยังเพียงนี้ ถ้ายิ่งกว่านี้จะทำอย่างไรสู้แลกกับมันตัวต่อตัวดีกว่า เหนดีกว่านอนให้ฝีในท้องกินตาย…"

      ในที่สุดบ้านหมากแข้ง ก็ได้เป็นสถานที่ตั้งกองบัญชาการมณฑลลาวพวน โดยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงเห็นชอบด้วยกับความเห็นของกรมหมื่นประจักษ์ศิลปาคม ตามพระราชหัตถเลขาที่ ๑๒๘/๒๘๐๘ ลงวันที่ ๑๐ กุมภาพันธ์ รัตนโกสินทร์ศก ๑๑๓ (พ.ศ.๒๔๓๗)


การสร้างบ้านแปลงเมืองใน"บ้านเดื่อหมากแข้ง" คือจุดเริ่มต้นของ"จังหวัดอุดรธานี"

       กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคม ได้อพยพ รอนแรมมาทางทิศใต้ โดยห่างจากน้ำซวยประมาณ 30 กิโลเมตร จนถึง "บ้านเดื่อหมากแข้ง" จึงได้พักกองเกวียนอยู่ใกล้ "ต้นโพธิ์ใหญ่" ข้างวัดมัชฌิมาวาส (ซึ่งจากคำบอกเล่า ได้ทราบว่าขบวนกองเกวียนได้ตั้งยาวไปถึงหน้าสำนักงานชลประทานในปัจจุบันเลยทีเดียว) 


จำลองก้อนหินใหญ่ เปรียบเหมือน กรมหลวงประจักษ์ฯอยู่ท่ามกลางทหารและบริวาร


ในปัจจุบันต้นศรีมหาโพธิ์ได้กลายเป็นอีกหนึ่งสถานที่ศักดิ์สิทธิ์ของจังหวัดอุดรธานี

       ซึ่งหลังจากได้พักกองเกวียนแล้ว กรมหลวงประจักษ์ศิลปาคมก็ได้มีรับสั่งให้ทำการสำรวจภูมิประเทศโดยรอบ  บริวเณรอบๆบ้านเดื่อหมากแข้งนั้นมีหนองน้ำอยู่ทุกทิศ น้ำท่าดูอุดมสมบูรณ์ตลอดปี เหมาะแก่การสร้างเมืองในอนาคต พระองค์ จึงทรงมีดำริที่จะตั้งกองบัญชาการมณฑลลาวพวน ณ ที่แห่งนี้ไว้คอยต่อสู้กับกองทัพฝรั่งเศส โดยได้ตั้งค่ายทหารขึ้นที่ สำนักงานชลประทานในปัจจุบัน และ ตั้งวังของพระองค์ขึ้นที่สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดอุดระานีในปัจจุบัน โดยหันหน้าไปทาง ถนนรัชฎาภิเษก ถนนอุดร-หนองคาย เพื่อที่เตรียมพร้อมรบกับกองทัพฝรั่งเศสอยู่เสมอ หากกองทัพฝรั่งเศสคิดจะบุกเข้ามายึดอธิปไตยของสยามในอนาคตต่อไป

       เป็นอย่างไรบ้างครับสำหรับเกร็ดประวัติศาสตร์เล็กๆน้อยๆที่ทีมงานได้พาย้อนอดีตกลับไป เพื่อที่จะทำให้เราชาวอุดร ได้เกิดความรักและหวงแหน บ้านเกิดเมืองนอนของเรามากขึ้น ในระหว่างสงครามล่าอาณานิคมสมัยก่อนนั้น ถ้าไม่ได้เพราะพระบารมี และ พระปรีชาสามารถของพระมหากษัตริย์ไทยนั้น อุดรธานีของเราในปัจุบันนี้ คงต้องตกเป็นส่วนหนึ่งของอาณานิคมฝรั่งเศส และ เมื่อได้รับเอกราชแล้ว ก็อาจจะกลายเป็นส่วนหนึ่ีงของประเทศลาว ซึ่งความเจริญยังไม่เทียบเท่าอุดรธานีสมัยนี้ ซึ่งเหมือนประเทศเพื่อนบ้านของเรา เช่น ลาวและเขมร ซึ่งต่างก็เป็นเมืองขึ้นของฝรั่งเศสมาอย่างยาวนานในยุคล่าอาณานิคม ดังนั้นการศึกษาประวัติศาสตร์ หรือ การเผยแพร่ประวัติศาสตร์อย่างที่ทีมงาน UDclick ทำอยู่นี้ ก็คงจะช่วยให้ชาวอุดรธานี รักและหวงแหนบ้านเกิดเมืองนอนของเรามากๆยิ่งขึ้นไปอีกนะครับ

 

แผนที่ตั้งของต้นศรีมหาโพธิ์ <<<คลิกเลย

 

ลิงค์ที่เกี่ยวข้องประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี

ประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี สมัยก่อนกรุงศรีอยุธยา

ประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี สมัยกรุงศรีอยุธยา

ประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี สมัยกรุงรัตนโกสินทร์

ประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ การปราบปรามฮ่อในมณฑลลาวพวน

ประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ การจัดรูปการปกครองเมืองตามระบบมณฑลเทศาภิบาล

ประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ การจัดตั้งมณฑลก่อนการปฏิรูปใน พ.ศ. ๒๔๓๕

ประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ความรู้เรื่องมณฑลลาวพวน

ประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ กรณีพิพาทเรื่องพรมแดนระหว่างไทย - ฝรั่งเศส

ประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ วิกฤตการณ์สยาม ร.ศ. ๑๑๒  

ประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ หนังสือสัญญากรุงสยามกับกรุงฝรั่งเศส

ประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ การย้ายที่บัญชาการมณฑลลาวพวน

ประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ความรู้เรื่องบ้านเดื่อหมากแข้ง

ประวัติศาสตร์จังหวัดอุดรธานี สมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ตั้งกองบัญชาการมณฑลลาวพวนที่บ้านหมากแข้ง  

พระยอดเมืองขวาง (ทหารเอกกรมหลวงประจักษ์) วีรบุรุษของคนไทย
 
 
 
สงวนสิขสิทธิ์ © 2550 UdClick.com! ชุมชนออนไลน์ ของชาวอุดร